Werk - 025

Assisenzaal Oud Gerechtsgebouw Antwerpen

Reconversie van de assisenzaal naar ceremoniezaal in het Oud Gerechtsgebouw in Antwerpen, waarbij nieuwe ceremoniële zittribunes een precieze aanvulling vormen met de hoog decoratieve historische zaal.

Lees meerLees minder

De assisenzaal van het Oud Gerechtsgebouw in Antwerpen is hoogdecoratief, theatraal en ceremonieel. Ze is een fysieke neerslag van de hierarchie binnen het Belgisch juridisch systeem anno negentiende eeuw. Het volledige gerechtsgebouw is opgebouwd rondom twee afzonderlijke circulatiesystemen: gangen en delen van zalen voor het publiek en verhoogde gangen en verhoogde delen van zalen voor de leden van het recht.

Door verschillende deuren op verschillende hoogtes komen verschillende mensen die op verschillende plekken gaan zitten. De gebeurtenissen die zich er af spelen ontwikkelen zich voor een belangrijk deel vanuit de betekenis en de positie van de specifieke zitplaats. De rol van een persoon wordt vereenzelvigd met zijn meubel: beklaagdenbank, jurymeubel, rechterstafel, de banken voor de pers, de banken voor toeschouwers. Vast meubilair op verhoogde podia voor zij die beslissen en los meubilair op de vloer voor de anderen, waaronder ook de beklaagde. Heel serieuze meubels in een heel serieus gebouw.

En dan vervangt de ene ceremonie de andere: een assisenzaak wordt de uitzondering. De eedaflegging van stagiair-advocaten zal er nu plaatsvinden, met de occasionele lezing. Een nieuw systeem van zij die spreken en zij die toeschouwen. De meubels dienen te worden aangepast en aangevuld. Het jurymeubel blijft behouden en dient als kloonstempel voor meer ceremoniële zittribunes. Meer volk. Meer technieken. Minder galm. Nobel, duurzaam en belangrijk is de gelijkheid van statuut. Het systeem van het verhoogde niveau met vaste meubels en het verlaagde niveau met losse meubels blijft van kracht. Alle leden op het verhoogde niveau moeten zich evenwaardig voelen, of men nu op een oud of een nieuw meubel zit.

Het bestaand jurymeubel wordt ontleed in al zijn eigenschappen en componenten. Kijken en begrijpen. En daarna naar de hand zetten. De niveaus van de tribunes worden op elkaar afgesteld. Samenhorende groepen mensen krijgen samenhorende meubelgroepen. Alles wordt opgelijnd, symmetrisch, net zoals de zaal. Doorlopende rugleuning, maar zitvlakken onderbroken door armleuningen. Een hierarchie in de draagstructuur die de individuele zitplaats aflijnt. Want op het verhoogd niveau staan geen banken.

Opnieuw eik, zoals overal in de zaal, maar dan hedendaags, als gelamelleerde volle plaat. De decoratie zit in de plaat zelf en wordt er niet aan toegevoegd. Een assymetrische stoffering, die aan één zijde de armleuning opkruipt. Een nieuwe vloerbekleding voor heel de zaal, verder lopend op de tribunes. Rondom rond: een geperforeerde metalen plaat. De gaten worden groter daar waar ze het meest nodig zijn voor akoestiek of ventilatie. Af en toe verdwijnen de gaten en duiden ze een plek aan. Eén voor elke tribune, voor hij die mag spreken en mee de ceremonie zal leiden.

Werk - 025
025 AOG VO 20170706 schema 2

Brons geanodiseerde panelen boorden de tribunes. De panelen zijn geperforeerd in een gradiënt: meer gaten waar de balustrade dikker is en minder gaten waar ze dunner is. In de dikte van de balustrade zit akoestisch isolatie die de demping van de zaal verzorgt. De zitjes zijn uit texwood (verlijmde eikblokjes) dat zodanig donker wordt geolied, dat het moderne materiaal een nobele uitstraling krijgt. De zitjes hebben kussens en zijn asymetrisch opgebouwd: De gewenste capaciteit kon enkel maar bereikt worden als elk zitje maar één leuning krijgt. Noodzaak wordt deugd, asymmetrie wordt spel.

025 AOG VO 20170706 detail zaal
025 AOG VO 20170706 overzicht zaal met stoelen
Vier tribunes boorden de zaal af. Ceremonieel als de context is heeft elke keuze een reden en symboliek.

Een ceremonie is kijken naar elkaar. De meesters observeren niet enkel de student, maar ook elkaar. Op de langse as ontstaat een zichtas tussen ceremoniemeester, degenen die de ceremonie ondergaan en achteraan bijkomend publiek. De zichtassen zijn symmetrisch bedacht zoals dat altijd was in de zaal. Hetzelfde anders.

025 AOG VO 20170706 schema 4
025 AOG VO 20170706 schema 5
Circulatie-patronen zijn bijzonder symbolisch geladen. Verschillende statuten hebben verschillende niveaus, verschillende paden en verschillende toegangsdeuren. Ongewenste kruisingen dienen te worden vermeden. Net als vroeger rechter, jury, beklaagde en pers elk hun toegewezen parcours en plek hadden, hebben we dit opnieuw vertaald naar de ceremonie.

Het is belangrijk dat alle plekken evenwaardig aanvoelen, of je nu op een nieuw meubel zit, of het historisch jurymeubel. Hiervoor wordt het onderste en bovenste niveau als eikpunten genomen. Iedereen zit binnen hetzelfde interval van niveaus. De constellatie en ergnometrie van het jurymeubel wordt vertaald naar de nieuwe en andere eisen die aan het nieuw meubilair worden gesteld.

025 AOG VO 20170706 schema 6
025 AOG VO 20170706 schema 8
025 AOG VO 20170706 schema 7