REDRES" MISSION STATEMENT

Redres is de inhouse erfgoed studio van Marge architecten.

We zijn bevangen door bouwhistorische verhalen over betekenis, tijdsgeest, bouwtechnieken en vakmanschap.

We breiden die verhalen graag uit, de toekomst in.

Voor ons is erfgoed waar verhalen accumuleren in historische bouwsels.

Voor ons is aan erfgoed doen een maatschappelijke missie van intergenerationeel vertellen.

Het antwoord op de vraag ‘wat is erfgoed’ is minder eenduidig dan op het eerste zicht zou blijken. Vaak wordt houvast gezocht bij de strikte definities van statuten en beschermingen. Het verankeren van een statuut, gekoppeld aan omschreven waarden, bepaald de waarde van het object. Bevattelijk en nuttig, maar wij kijken er toch meer organisch naar en zo wordt de definitie van erfgoed meer een spectrum. Als je uitzoomt komt alles wat betrekking heeft op erfgoed, monumenten en beschermingen neer op het toekennen van waarde en waarden. De waarde bestaat enkel omdat mensen er waarde aan geven. Mensen kijken naar die objecten en zien er getuigen in van allerlei verhalen. Verhalen van een bouwstijl, een stadsgeschiedenis, een verdwenen beroep of een spraakmakende tijdsperiode. Verhalen over mensen, verteld door bouwsels. Ze vinden de verhalen waardevol; wensen dat die verhalen niet verloren gaan en dat ze blijvend verteld worden of zelfs uitgebreid worden met nieuwe hoofdstukken.

Met een dergelijke blik zien wij erfgoed als volgt: een object (of de afwezigheid van een object) waarin historisch waardevolle verhalen zich opstapelen en manifesteren. Voor sommige objecten is dit voor iedereen vanzelfsprekend, zoals bij neogotische kerken, zwierige operagebouwen, statige gerechtshoven of modernistische zwembaden. Bij andere objecten kan het minder vanzelfsprekend zijn, omdat de verhalen of objecten zelf kleiner, meer lokaal of minder leesbaar zijn. Dit hoeft echter niet af te doen aan hun waarde. Denk maar aan een art nouveau winkelpui in de stad, een kapelletje op de hoek van de straat of een witte molenromp aan de rand van het dorp. Erfgoed maakt inherent deel uit van onze leefomgeving.

Zo vinden we overal relevant erfgoed: in de stad en in het landschap, grote en kleine objecten, met een beschermd, vastgesteld, geïnventariseerd of zelfs geen statuut, louter oud. Het zijn historische bouwsels, waarin verhalen zich opstapelen en manifesteren, die waardevol genoeg zijn om bewaard en verdergezet te worden. Verhalen vertellen is onze oudste vorm van kennisoverdracht. Kennisoverdracht dat bovendien de schaal van één mensenleven overstijgt. Deze intergenerationele kennisoverdracht via erfgoed is van hoog maatschappelijk belang. Het duidt ons op wie we waren en zijn, op continuïteit en breuklijnen; het verklaart het heden en mogelijks de toekomst, door het verleden. Aan erfgoed doen, is een maatschappelijke missie van vertellen. Dat is ons startpunt en onze drijfveer.

Het is onze visie dat erfgoed verder dient te vertellen, als een actief onderdeel van de samenleving, waarbij we vaak complexe vragen rond authenticiteit en innovatie beantwoorden.

Erfgoed kan soms star lijken -bevroren in een moment- maar is dat het eigenlijk zelden. Erfgoed is vaak doorheen zijn eigen geschiedenis in beweging -intrinsiek evolutionair- en dat is een troef. Historische objecten worden door de mens constant vervormd om ze terug in de maatschappij te schrijven. Vele gebouwen kennen tal van bestemmingen en herbestemming. Ze kennen tal van bouwfases, waarbij zaken werden gewijzigd, toegevoegd of verwijderd. Soms wisselden gebouwonderdelen van gebouw: een hoeksteen van een kerk werd in een burgerhuis ingemetst, een zolderbalk met inscriptie word een vloerbalk ergens anders. In het geval van windmolens, worden soms zelfs de integrale gebouwen afgebroken, verplaatst en terug opgebouwd. Soms is niet het object zelf, maar het verhaal errond in beweging: we zullen nu anders dan vroeger kijken naar koloniaal of oorlogskundig erfgoed. Deze evolutionaire beweging is meer dan vaak een belangrijk deel van erfgoed. Meer nog, het is net één van de sterktes van dat erfgoed. Het verhaal van het erfgoed object kan sterker en genuanceerder worden, doordat het object net wel of net niet wijzigde in relatie met de tijd. Een hoeve die al drie maal van bestemming wijzigde heeft heel wat te vertellen. Een gerechtsgebouw dat al twee eeuwen op een onveranderde manier in gebruik is, heeft daar ook heel wat over te vertellen.

Dit vinden wij heel boeiend, net omdat in deze tijdsdimensie het bijzondere vraagstuk van authentiek versus innovatief ontstaat, het oorspronkelijke en ‘de ingreep’. Daarnet beantwoordden we de vraag naar wat erfgoed is, met een genuanceerde spectrum-definitie. Nu ook poneren we een ruimer beeld dan de tweeledigheid ‘oud’ en ‘nieuw’. Hedendaagse ingrepen -die vaak nodig zijn voor (her)gebruik van het object- kunnen ook deel zijn van een continuüm. We zoeken een verderzetting op, in plaats van een breuk.

Wat bedoelt dit concreet? Hoe wij het zien, moeten behoud en ontwerp hand in hand gaan, verweven zijn met elkaar, zonder te botsen. Dit doordat het ontwerp geboren wordt uit het behoud van de ziel van de plek (‘genus loci’). De grondslagen van ontwerpkeuzes moeten komen vanuit een uitvoerig begrip van het erfgoedobject. Ze moeten een ‘donormatch’ vormen, of het vreemd object zal worden afgestoten. Het is onze mening dat grondige analyse net voedingsbodem biedt om het bestaand verhaal genuanceerd verder te zetten, in de vorm van inhakende ontwerpingrepen. Innovatie en authenticiteit zijn dus geen tegengestelden, maar eerder verschillende tijdsopnames van hetzelfde verhaal. Wij vinden dat een ontwerpingreep zichzelf dus niet hoeft weg te cijferen of onzichtbaar te maken. Een ontwerpingreep dient al helemaal niet een bruut contrast op te zoeken. Het lijkt ons bijvoorbeeld relevanter om soms verdwenen gebouwonderdelen terug te brengen als hervertaalde hedendaagse ingrepen, noch historiserend, noch koud modern. Het lijkt ons respectvoller om nieuwe terrassen of gevelopeningen te ontwerpen, naar de geest van het initieel ontwerp. Het lijkt ons boeiend om stratigrafisch onderzoek als grond te gebruiken om nieuwe kleuren aan het project toe te voegen. Analyse leidt tot hernieuwing én vernieuwing.

Een methode die gestoeld is op analyse en empathische idee-ontwikkeling stelt zowel het erfgoed als de mens centraal.

Een dergelijke houding tegenover erfgoed verondersteld een complexe relatie tussen ‘oud’ en ‘nieuw’, net daarom is de fase van analyse en ontwerp zo cruciaal. Methodologisch gaat Marge steeds -ook als het niet over erfgoed gaat- eerder wetenschappelijk te werk. We analyseren de bestaande toestand, randvoorwaarden en noden van de projectvraag. Dan gaan we iteratief ideeën ontwikkelen vanuit deze analyses – ontwerpend onderzoek- om in verschillende stappen, in samenspraak, tot een gedragen voorkeurspiste te komen. Deze methode is in haar grondslag bijzonder geschikt voor erfgoed. De studio Redres, binnen Marge, adopteert deze aanpak en breidt hem uit.

Doorgedreven onderzoek vormt een schatkist van ankerpunten, dus dragen we dit hoog in het vaandel. We definiëren vijf verzamelingen van analyses. Een eerste zijn de opmetingen. Deze gaan van een goed beheer van landmeterplannen, aangevuld met eigen detailopmetingen, archiefonderzoek, indirecte bronnen zoals historische bouwhandboeken of vergelijkbare gebouwen tot fotoreportages van pathologiën.

Een tweede zijn de bouwhistorische analyses. Deze gaan van veldonderzoek naar bouwsporen, over archiefonderzoek, iconografie, dendrochronologie tot archeologie.

Een derde reeks analyses zijn de architecturale kenmerken. Hier onderzoeken we materiële kenmerken, zoals gebouwonderdelen, ritme, herhalingen,… tot immateriële kenmerken zoals ruimtewerking, daglichttoetreding, symmetrie, assen, adressen,…

Een vierde groep analyses zijn de bouwtechnische analyses. We brengen alle pathologiën in kaart en stellen precieze diagnoses. Dit doen aan de hand van vrijleggingen en sonderingen, destructief onderzoek, onderzoek naar bouwfases, veldwerk of labowerk.

Een vijfde belangrijke groep analyses komt los van het object an sich: we kijken naar de ruimtelijke, juridische en programmatische context. Deze onderzoeken gaan van een stedenbouwkundige scan, het inventariseren en interpreteren van verordeningen, tot capaciteitsoefeningen, brandtechnische analyses, tot toegankelijkheid- en draagkrachtanalyses.

We focussen eerst op het breed en diep in kaart brengen van het erfgoed-object, wat een draagkrachtige basis vormt voor het ontwerpend onderzoek. Het ontwerp is het ontwikkelen van een inspirerend en onderbouwd project. Dit doen we door in verschillende rondes het project uit te werken, met een steeds fijnere graad van precisie. Tijdens al de fases -schetsontwerp, voorontwerp, bouwaanvraag, uitvoeringsdossier, aanbesteding en zelfs de werf- staat naast precisie, vooral ook het iteratief en empathisch uitwerken van ideeën centraal. Het iteratief uitwerken laat ons toe om verschillende pistes parallel te ontwikkelen en stelselmatig gefundeerde keuzes te nemen, gebaseerd op kennis uit analyse én uit de voortschrijdende kennis van het ontwerpend onderzoek zelf.

Onze manier van werken stelt naast het erfgoed ook de stakeholders centraal. De verscheidene stakeholders -ondanks eigen voorkeuren, achtergrond, expertise en agenda- delen allen minstens één kernwaarde: het erfgoed object zijn verhaal laten verder vertellen. We erkennen het absolute belang van deze menselijke factor en hebben ons proces dan ook zo ingericht dat er maximale betrokkenheid ontstaat. We brengen iedereen samen rond dit verhaal. We bezielen al onze partners. Iteratief uitgewerkte varianten worden zij aan zij gepresenteerd om de blik open te houden. Nauw overleg en concrete communicatie laten de motor draaien. Participatief werken, interdisciplinair onderhoud en co-auteurschap zijn allen moeilijke woorden om maar te zeggen dat we overleg telkens als constructieve voeding gebruiken om het project sterker, genuanceerder en meer onderbouwd te maken. Erfgoed wordt geboren vanuit gedeelde verhalen. Het lijkt ons niet meer dan normaal dat ook de toekomst van erfgoed verder ontstaat vanuit gedeelde verhalen. Het resultaat van dit proces is een evenwichtig en samenhangend ontwerp. Onze visie spiegelt zich zo aan onze maatschappelijke missie als erfgoed-architecten.

We stellen als erfgoedarchitecten onze expertise, communicatie- en ontwerpvaardigheden én onze kunde tot projectbeheer ten gunste van jouw erfgoedobject. We doen dit voor particuliere of professionele bouwheren, we doen het over overheden. Naast integrale restauratie trajecten -met begeleiding van je premies- hebben we nog heel wat in de vingers: herbestemmingsstudies, haalbaarheidsstudies, complementaire ontwerpopdrachten zoals interieur of designinterventies, beheersplannen en bouwhistorische studies of beeldkwaliteitsplannen.

Tot slot, een droom over impact, een wens naar verrijking.

Ook wij -als erfgoedarchitecten- halen betekenis uit ons werk. Die betekenis komt vanuit bepaalde interesses, kernwaarden, een visie, een missie en vooral de goesting om met erfgoed betrokken te zijn. We zijn overtuigd over de diverse en positieve impact dat bouwkundig erfgoed heeft op ons allen en we willen bijdragen om de kwaliteit en toekomst daarvan te verzekeren. Allerlei objecten kunnen ons boeien, groot en klein, stedelijk en landschappelijk, met allerlei statuten en vooral een heleboel verhalen. We voelen de wens tot verrijking. Het verder weven aan verhalen, samen met geëngageerde partners. Het verleden gebruiken als een voedingsbodem in het heden, om erfgoed de toekomst in te sturen.